Priroda čuva lepotu za umetnika koji ima umeće da je u njoj razotkrije. Dakle, lepota leži u skromnim, možda ružnim stvarima, a ideal koji zaobilazi ili usavršava prirodu, na kraju i nije zaista lep.
Albreht Direr
Da li ste znali da je jedan umetnik, samo na osnovu opisa i priča svog prijatelja koji je putovao po dalekim zemljama, uspeo neverovatno tačno i precizno da nacrta neman, do tada nepoznatu na evropskom kontinentu? Ta fantastična životnja, kojoj Evropljani još uvek nisu znali tačan naziv, nekoliko narednih vekova kopirana je isključivo na osnovu njegovog crteža. Bio je to Nosorog Albrehta Direra. A da li ste znali da je isti umetnik, osim tog fantastičnog, egzotičnog, do tada neviđenog nosoroga, naslikao i mene – običnog livadskog zeca kojeg je svako od vas bar jednom video u životu? Pa šta? Ništa, osim što sam pozirao najvećem nemačkom renesansnom umetniku i što je i dan-danas moguće zamisliti mekoću mog krzna samo na osnovu tih nekoliko poteza njegove četke na platnu. I što sam, zahvaljujući njemu, ušao u istoriju kao najpoznatiji zečji model na svetu.
*
Zec Albrehta Direra je akvarel kombinovan sa gvašem, nastao 1502. godine u Direrovoj radionici u Ninbergu. Umetnik je ovu radionicu otvorio sedam godina ranije, prilikom povratka sa svog prvog putovanja u Italiju, a nakon ženidbe koja je bila tadašnji uslov za pokretanje privatnog slikarskog biznisa.
Postoje različita mišljenja o tome kako je ova slika nastala. Po jednoj, Direr je prvo skicirao divlje zečeve u polju, a nakon toga, u radionici dovršio krzno posmatrajući mrtvog zeca. Drugi smatraju da je umetnik uhvatio živog zeca i čuvao ga u radionici tokom perioda slikanja.
Jedan od važnih elemenata slike, o kojem se govori već vekovima, jeste svetlost čiji se izvor nalazi sa leve strane i koja neravnomerno pada po zečjoj dlaci u zavisnosti od pravca njenog rasta. Takođe, ne budite lenji pa pronađite reprodukciju ove slike na internetu u veoma dobroj rezoluciji, zumirajte je do maksimuma i recite – nije li ono odraz prozora u zečijem oku? Zbog ovih detalja priklonićemo se mišljenju da je umetnik sliku radio na osnovu živog modela.
Prikazivanje zeca, isključivo radi zeca, a ne kao alegorijske, simboličke ili heraldičke životinje, svedoči o koracima koje je Direr napravio van okvira umetnosti svog doba. U periodu renesanse životinje se neće slikati same, van mitoloških ili religioznih scena, jer se za takvim prikazima neće videti potreba. Slikanje životinja kao poseban žanr pojaviće se tek u evropskom slikarstvu početkom 17. veka. Direr je prikazao zečeve na još nekoliko svojih dela, na primer, na grafici Adam i Eva, ali da akvarel Zec nije bio puka skica ili priprema za kasniji rad, govore nam autorov potpis i godina nastanka. Direr je potpisivao samo dela koja je smatrao završenim.
Objašnjenje za veoma rani, i za doba u kojem je nastalo, nesvakidašnji prikaz jednog običnog zeca treba potražiti u širem kulturološkom okviru. Početak 16. veka je period kada velika geografska otkrića dovode na evropsko tle putnike, priče i neobične biljne i životinjske vrste sa svih meridijana sveta. Evropljani, opčinjeni ovim prirodnim kuriozitetima, počinju da se interesuju za proučavanje flore i faune u većim razmerama nego do tad. Oni učeniji, tj, oni mudriji među njima, shvatiće da je osim tih novih i neobičnih vrsta, potrebno proučiti i zabeležiti i one domaće, koje samo na prvi pogled nisu bile podjednako zanimljive zbog svoje lakše dostupnosti. Direr je bio jedan od njih. Zainteresovan za svet prirode napravio je mnogo studija biljnih i životinjskih vrsta, a neke od njih, poput Zeca, očigledno je smatrao dovoljno uspelim, samostalnim umetničkim delima.
Poput čuvenog Nosoroga, i Zec je doživeo brojne kopije. Zabeleženo je dvanaest samo za vreme Direrovog života, a danas ga je moguće naći na majicama, torbama, podmetačima za čaše i još mnogo različitih predmeta komercijalne upotrebe.
Od perioda kada je nastao pa do danas Direrov Zec se smatra remek-delom opservativne umetnosti. Danas se nalazi u stalnoj postavci bečkog muzeja Albertina, uz još nekoliko sjajnih Direrovih radova, pa ukoliko se nađete u prilici da ih posetite – svakako to učinite.
piše: MoonQueen
