piše: MoonQueen
Tokom istorije rat se gotovo bez izuzetka smatrao „muškim poslom” iako je nemali broj žena bio prinuđen da svoj život, čast i porodicu brani oružjem. Žensko učešće u ratu je sve do 20. veka smatrano ekskluzivnim i ekscentričnim izuzetkom, ponajviše zato što su žene koje bi se odlučile na ovaj korak krile svoj identitet i pol i prijavljivale se u vojsku pod muškim pseudonimima. Prerušavanje u vojnike bilo je česta praksa na Balkanu krajem 19. veka, a teška vremena ispunjena sukobima naterala su mnoge pripadnice lepšeg pola da obuku uniformu i uzmu oružje u ruke. U isto vreme ovo je bio period koji je srpskom narodu podario mnoge ratne heroine, čija su imena, nažalost, uglavnom ostala skrivena pod velom zaborava.
U prethodnom broju pisali smo o Žani Merkus, Holanđanki koja je veći deo svog imetka uložila u podizanje Bosansko-hercegovačkog ustanka i kasnije Srpsko-turskog rata, u kojima je i sama učestvovala rame uz rame sa srpskim vojnicima. Da nije bila jedina dama u ratnoj uniformi govore sačuvani istorijski izvori u kojima je ostao zabeležen veliki broj žena dobrovoljaca koje su se krajem veka pridružile borbi za oslobođenje srpskog naroda od turske vlasti. Većina ih je u vojnim spisima zavedena neprecizno, poput mnogobrojih „devojaka iz Hercegovine”, ali ima i onih kojima je ime spaseno od anonimnosti.
Stana Kovačević
Rođena je 1850. godine u selu Crnjevolo kod Bijeljine. Kada je 1876. godine započeo Srpsko-turski rat, Stana je živela u Šapcu sa suprugom Stevanom Kovačevićem. Stevan se ubrzo pridružio odredu srpskih dobrovoljaca koji su se borili u okolini Drine, a nedugo nakon njegovog odlaska od kuće, Stana ga je sledila, prerušena u muškarca. Tri meseca se borila krijući identitet koji je otkriven tek nakon ranjavanja njenog supruga. Iako je ostalo zabaleženo da su je ratni drugovi prihvatili kao ravnopravnu, Stanino ime se prvi put pominje u javnosti tek 1901. godine kada se u Beogradu proslavljao jubilej dvadeset pet godina od početka rata i odavala počast ratnim dobrovoljcima. Te iste godine ilustrovani list Nova Iskra objavio je Staninu fotografiju uz tekst u kojem se pominje njeno vojno angažovanje.
Vukosava Nikolić
U leto 1876. godine u Podrinju se osim Žane Merkus i Stane Kovačević borila i Vukosava Nikolić, prijavljena pod imenom Vukosav. Priča o njenim ratnim podvizima stigla je do dvora kralja Milana i kraljice Natalije Obrenović, prilikom čega je kraljica poželela da lično upozna ovu hrabru ženu. Vukosava je posetila kraljevski dvor i dobila nagradu za hrabrost, što je čini jednom od retkih žena borkinja ovog perioda čije je učešće u ratu bilo prepoznato i nagrađeno tokom života.
Anđelija (Popović)
Devojka, ili možda pre devojčica Anđelija, ćerka crnogorskog vojvode Marka Miljanova Popovića, imala je svega sedamnaest godina kada je 1876. počeo rat. Godine je nisu sprečile da uzme pušku u ruke i pridruži se vojnicima, boreći se u prvim redovima, zbog čega je dobila nadimak „crnogorska Amazonka”. O njenim poduhvatima pisale su srpske novine Zastava, a priča o neustrašivoj Crnogorki sa puškom stigla je iste godine i do bečke štampe.
–
Po ličnim imenima ostale su upamćene još: Draga Strainović, prijavljena kao Dragutin Strainović (borila se u redovima majora Gliše Markovića na Belom Timoku), Marija ili Marijana Grgić, udata Veličković, zatim Marija Mihajlovna Sodovskaja i, kao što smo već pomenuli, mnogobrojne „devojke iz Hercegovine” i „devojke iz Bosne”. Broj žena koji se u ovom ratu priključio srpskoj vojsci u ulozi bolničarki i negovateljica dvostruko je veći, a podaci o njihovom učešću su još nepreciznije beleženi, zbog čega se može naslutiti da je stvaran broj žena koje su činile deo rata za nezavisnost bio daleko veći. Imajući u vidu do sada prikupljene podatke (i veru da će budući istoričari ući u trag i ostalim heroinama ovog perioda), moglo bi se reći da je krajem 19. veka srpska borba za oslobođenje od turske vlasti bila polno ravnopravna stvar.
oktobar, 2022.
