piše: MoonQueen
Sećate li se časa biologije na kojem se, na opštu radost velikog broja đaka, učila verovatno najdosadnija lekcija tog predmeta zvana taksonomija. Možda ste, poput mene, redosled taksona naučili napamet i zaboravili ga odmah nakon kontrolnog, pa ćemo se ovog proleća podsetiti te lekcije tako što ćemo, zajedno sa antičkim boginjama i bogovima, ovenčati slavom bistu naučnika koji nam je sistem taksonomije ostavio u amanet.
Karl fon Line, švedski prirodnjak i naučnik iz 18. veka, smatra se ocem taksonomije, ali i binarne nomenklature koju je uveo u naučni sistem 1753. godine svojim delom Species Plantarum. Binarna nomenklatura znači da svaka biljna i životinjska vrsta u svom nazivu ima dve reči na latinskom jeziku od kojih prva označava njen rod, a druga vrstu. Danas je teško zamisliti da je nekada postojao svet u kojem su naučnici izučavali floru i faunu bez konkretnog i uređenog sistema njihovih naziva, ali sve do sredine 18. veka opšteprihvaćeni standard imenovanja vrsta nije postojao. Karl fon Line je imenovao čitav njemu tada poznat i dostupan živi svet, a u stranice njegovog popisa s vremenom će se dopisivati novootkrivene vrste na način koji je švedski naučnik predložio kao najpraktičniji. Ako se uz „ime i prezime”, tj. latinski naziv pojedine biljke ili životinje danas nađe i skraćenica L. ona je tu kao podsetnik da joj je ime staro najmanje 270 godina, i da je zapisano perom Karla fon Linea.
U imenu grafike koju smo odabrali za aprilsku sliku meseca pobrojani su njeni učesnici: Asklepije, bog lekar, sa svojim štapom oko kojeg je obmotana zmija, kako smo i navikli da ga viđamo u apotekama, Flora, boginja cveća i proleća u svoj bujnosti šarene rascvetane vegetacije, Cerera, zaštitnica žita sa srpom i zlatnim vencem u ruci, Kupidon, bog ljubavi, koji strelicom ispisuje reči na kamenu, i na kraju, u središtu slike, bista Karla fon Linea, naučnika koji je zaduženja ovih božanstava razumeo na nov, drugačiji i do tada nezamisliv način. Nad njegovim likom uklesanim u kamenu kruži zapadni vetar, bog Zefir, kojeg odlikuju leptirova krila, a u mitologiji se smatra jednim od vesnika proleća.
Veza naučnog rada Karla fon Linea i odabranih bogova prilično je jasna – Flora i Cerera, zaštitnice biljnog sveta i vegetacije – zadužene su za nastanak i opstanak mnogih vrsta koje će se naći u njegovom pregledu, Asklepije, lekar, vekovima je zavisan od blagodeti prirodne medicine, a Zefir na oblaku donosi proleće, godišnje doba najpovoljnije za botanička istraživanja. Kupidonova strelica ovog puta ne probada ničije srce već urezuje reči na postament biste, a prisustvo boga ljubavi na slici podseća na dualnu prirodu rodova i polova. Verovatno i na činjenicu da su za nastanak svih vrsta nad kojima ostali bogovi bdiju ključne polnost, plodnost, stvaranje, razmnožavanje i rađanje, ili jednom rečju – ljubav.
Grafika Asklepije, Flora, Cerera i Kupidon odaju počast Lineovoj bisti iz štampe je izašla 1806. godine u okviru trećeg dela čuvene knjige engleskog botaničara Roberta Džona Tortona Hram Flore ili Vrt prirode. Treći deo ovog kapitalnog dela tadašnje botanike nosi naziv Nove ilustracije rodnog sistema Karla fon Linea u okviru kojeg je ilustracijama različitih vrsta cveća engleski naučnik želeo da približi, ilustruje i dopuni istraživanja svog švedskog kolege. Iako je Torton veći deo svog dela ilustrovao sam, pretpostavlja se da je grafike trećeg dela knjige uradio Džejms Koldvol, a da su mu kao inspiracija služile slike Džona Rasela i Džona Opija, britanskih umetnika zainteresovanih za svet prirode.
Možda ćete se zapitati zašto je umetnik odabrao da prikaže krunisanje biste slavnog naučnika, umesto da je samog Karla fon Linea upleo u kolo mitoloških bića koja mu se dive i proslavljaju njegov doprinos nauci. Ovakva praksa tipična je za umetnost i vizuelnu kulturu 19. veka s obzirom na to da se tokom ovog stoleća evropska umetnička produkcija jednim velikim delom zasnivala na proslavljanju različitih vrsta heroja, stvarajući time moderne panteone slavnih ličnosti. Novovekovni panteoni, osim vojskovođa i vladara ubrajali su u svoje redove i slavne naučnike, pisce i umetnike, sve one ličnosti koje su svojim radom i dostignućima zadužile jednu naciju, ili kao što je to ovde slučaj – čitav svet – da ih se seća. Oslanjajući se na stariji evropski običaj po kojem su slika ili skulptura vladara menjale njegovo fizičko prisustvo, može se reći da je bista Karla fon Linea u ovom slučaju poistovećena sa njegovim živim telom i da je antičkim božanstvima svejedno krunišu li čoveka od krvi i mesa ili njegov odraz u kamenu jer je poruka ista: njegov lik prenet je u nebeske sfere zaslugama koje bogovi prirode slave prepoznajući ga kao jednog od njih.
Hijerarhijski sistem taksona Karla fon Linea ostao je nepromenjen do danas. Upravo on dao je i naučno ime ljudskoj vrsti. Vi koji čitate ovaj tekst, i ja koja ga pišem, zajedno pripadamo vrsti Homo sapiens – razumni čovek, iz carstva Animalia, tipa Chordata, klase Mammalia, reda Primates, podreda Haplorhini, infrareda Simiiformes, porodice Hominidae, potporodice Homininae, plemena Hominini, roda Čovek. Ako ni zbog čega drugog, onda zbog potrebe da definišemo i objasnimo sami sebe Lineovog dela sećaćemo se zauvek, čak i ako mu Zefir u međuvremenu izliže ime sa kamene ploče na koju ga je uklesao Kupidon.
april, 2022.
