Godine 1312. u španskom gradu Toledu umire plemić i vitez, pobožni i voljeni čovek kojeg je ceo grad ispratio na put ka onom svetu. Njegovo ime bilo je grof od Orgaza. Legenda kaže da je za života bio toliko blizak vrlini da su se od žalosti nebesa otvorila pre nego što je grofovo telo spušteno u zemlju. Svetitelji i anđeli hteli su da prisustvuju sceni njegove sahrane, a meštani su tvrdili da su se tmurni oblaci razišli i nad kovčegom je zasijala mistična svetlost onozemaljskog. Žiteljima Toleda ukazali su se Hrist, Bogorodica, Sveti Jovan i hor anđela, a Sveti Avgustin i Sveti Stefan sišli su i svojim rukama spustili grofovo telo u grob, želeći da mu na taj način zahvale za darežljivost koju je tokom života pokazao prema crkvi.
U stvarnosti, grof od Orgaza je dao neverovatne sume novca toledskoj crkvi Svetog Tome, ali ostatak blaga propisanog u testamentu još dugo godina nije našlo put do svog odredišta. Proći će još skoro tri veka, a nebesa iznad Toleda kao da su zaboravila na ovog čestitog plemića i hrabrog viteza, sve dok 1569. godine u crkvu Svetog Tome nije stigao novi sveštenik – Andrez Nunjez. On je podneo tužbu i uspeo da povrati legitimitet testamenta iz 14. veka, čime je crkva Svetog Tome značajno profitirala. Dobijeni novac sveštenik je uložio u dekoraciju crkve, želeći pritom da ovekoveči legendu o srednjevekovnom heroju Toleda, grofu od Orgaza.
Za ovaj posao odabrao je slikara grčkog porekla, rođenog na Kritu, koji je preko Venecije i italijanskih gradova dospeo do Španije i Toleda, mesta u kojem će njegovo slikarstvo dostići vrhunac. Domenikos Teotokopulos prihvatiće posao na ovoj velikoj uljanoj slici 1588. godine, stvorivši od nje svoje remek-delo. U istoriji ostaće zapamćen po nadimku koji su mu dodelili žitelji Toleda – El Greko.
Tema slike je istorijsko-mistična serija događaja koji okruzuju smrt grofa od Orgaza. Slika je veoma jasno podeljena u dve zone – nebesku i zemaljsku. O tome govori i sam oblik slike – nebo, često pikazivano kao sfera, i zemlja koju predstavlja kocka, ovde su nagovešteni polukružnim završetkom slike. U gornjoj zoni nalazi se sveti deo svite koja ispraća grofa a oblaci se razilaze kako bi propustili njegovu dušu ka Raju. Hrist, Bogorodica i Sveti Jovan postavljeni su tako da oponašaju pravoslavnu scenu Deizis. Njih okružuju svetitelji među kojima je El Greko prikazao i španskog kralja Filipa II. U donjoj zoni prikazani su znameniti žitelji Toleda, zajedno sa dva svetitelja, o čijem je fizičkom prisustvu sahrani svedočila legenda. Povezivanje i čak preplitanje dva sveta na istom platnu čini ovu sliku posebnom, a El Greka izuzetno inovativnim slikarom tog doba.
Kako bi zahvalio opatu Nunjezu na ukazanoj prilici, El Greko ga je prikazao u sviti (prvog sa desna). Slikar je uvrstio i sopstveni lik. Figura koja se nalazi iza Svetog Stefana i gleda direktno u posmatrača je njegov autoportret. Svog vanbračnog sina prikazao je kao dečaka u donjem levom uglu slike. Na maramici koja viri iz njegovog džepa nalazi se slikarev potpis na grčkom i godina rođenja njegovog sina – 1578.
Slika Sahrana grofa od Orgaza pripada umetničkom stilu manirizama. Inspiraciju za nju stručnjaci nalaze u vizantijskom slikarstvu, pogotovu scenama Vaznesenja Bogorodice. Takođe, može se primetiti i uticaj velikih majstora italijanske renesanse. Međutim, najveća inspiracija slikaru tokom života bili su Bog i pobožnost koju je nosio u sebi, koja se može osetiti na većini njegovih dela. Ova slika ostala je zapamćena kao najznačajnije El Grekovo ostvarenje koje u sebi sadrži mnoge teološke i filozofske ideje doba u kojem je stvarao.
piše: MoonQueen
