piše: Ivana Pavićević
„Najprijatnije sam se osećao u haosu i fragmentima. […] Mi živimo tako što pokušavamo da nađemo smisao u beskonačnom vrtlogu fragmenata. U suštini, pokušavamo da iščupamo male istine i aksiome poput korova iz neke vrste bezumnog haosa koji je stvarni univerzum. […] Mislim da su to sve fragmenti koji lete okolo u haosu.
Dejvid Bouvi
Uzevši navedeni citat Dejvida Bouvija u obzir, sasvim sigurno se može reći da je reditelj Bret Morgen upravo na osnovu ove Bouvijeve teze bio inspirisan i postavio temelje sopstvenog remek-dela Moonage Daydream. Bouvi govori o svojoj fascinaciji umetničkim jezikom koji se bavi fragmentima i haosom. Tako i Morgen u svom filmu radi upravo ono što je Starman najbolje radio – baca pravilnik i intuitivno stvara intimni haos. Moonage Daydreamje možda jedini način na koji bi dokumentarni biograf mogao da pristupi priči o Dejvidu Bouviju. Ako Moonage Daydream ima temu, onda je to evolucija Dejvida Bouvija u nastanku samoga sebe.
Pisac, reditelj i montažer filma, Morgen, spaja Bouvijeve intervjue iz svih mogućih medija, isečke njegovih koncerata uživo, snimke iza kulisa, muzičke spotove, privatne kadrove, arhivske intervjue, reportaže svetskog putnika, vrtenje dugmadima u studijima – i preuređuje ih u metodični mozaik, u intimni portret gotovo svega što je moglo da utiče na Dejvida Džonsa dok je izmišljao i iznova osmišljavao sebe kao Dejvida Bouvija, Zigija Stardasta, Majora Toma, Tankog Belog Vojvodu, sve do beskraja i dalje. Rediteljskim kaleidoskopskim vizuelnim pristupom, sa naletima psihodelije, animacije, ispiranja boja i grafike, on stvara organizovani nered slika i zvukova. Bret Morgen je prvi filmski stvaralac koji je radio u punoj saradnji sa vlasnicima Bouvijevog nasleđa, što mu je omogućilo neviđeni pristup njegovim arhivama: mnoštvu predstava, retkim slikarskim delima, crtežima, snimcima, fotografijama… Sav materijal koji je obradio iznosi ukupno pet miliona artikala, te mu je trebalo više od pet godina da sastavi ovaj film i naslika eklektičnu, frenetičnu, fascinantnu sliku o tome kako je um umetnika funkcionisao, uz bezbroj izvora inspiracije koji su živeli u njegovom mozgu.
Morgen uzima u obzir Bouvijevu kulturnu inspiraciju, sa montažama koje sadrže klipove iz starih filmova kao što su Crvene cipele, Metropolis, Nosferatu, Strast Jovanke Orleanke, Bunjuelov Andaluzijski pas… Zatim uticaj slikarstva Kandinskog, Poloka, Baskijata; književnih dela Ničea, Keruaka, Bejkona; popularnih umetničkih otelotvorenja, poput Bastera Kitona, Freda Astera i Džindžer Rodžers, pa sve do Mikija Mausa. Sve što se ticalo njegovog interesovanja prirodno je postajalo deo njegovog rada. Moda, šminka, kabuki teatar, pantomima, pokret… Sve,u najširem mogućem smislu te reči, odnosi se na spajanje uticaja i inspiracija koje su obuzimale tu vrstu predivnog haosa koji je Bouvi nastojao da prigrli.
Intrigantno je kako Moonage Daydream uspeva ne samo zbog onoga što jeste već i zbog onoga što nije. Odsustvo klišea i ograničenja, odsustvo dobro utabanog formata muzičkog dokumentarca čine ovaj film daleko impresivnijim. Delom koncertni film, delom psihodelična umetnička instalacija, delom eliptični prikaz glavnih faza u Bouvijevoj umetničkoj evoluciji, to je film koji prkosi tradicionalnoj dokumentarističkoj konvenciji da bi stvorio nešto uzbudljivo i jedinstveno u prostoru i vremenu. Dok prelazi sa zanimljivog videa uživo, preko nadrealističkog umetničkog performansa, pa sve do otresitog talk show-a, film pingpongira između decenija, i to bez imalo obzira na tradicionalne narativne vremenske linije. Reditelj nas vodi od kolevke do groba bez izveštavanja hronološkim redosledom, već pre kroz vožnju istorijom, vrteći se u nadrealnim audio-vizuelnim prikazima koji kao da lebde u akvarijumu, praveći prirodne i spontane veze onoga što je Bouvijevo srce teralo da kuca.
MoonageDaydream nije samo film, on je iskustvo. Film je manje biografski nego impresionistički. Fokus Breta Morgena nisu materijalne činjenice ili glasine, već umetnička i filozofska otkrića duhovnog bića. Morgen ne kopa po ovozemaljskom Starmenu, što bi svakako bio paradoks, već artikuliše poentu koja je dublja i sofisticiranija od obične biografije, građenjem uvida u slabljenje sopstvenog identiteta i poznavanja višeg ja. On prikazuje evoluciju Dejvida Bouvija kao umetnika, i ne samo kao umetnika, već kao osobe koja je na kraju porasla da se oseća ugodnije u sebi, tako što uspeva da uhvati i duh i genijalnost ovog najzagonetnijeg i najprivlačnijeg umetnika.
Uz zvuk koji je veličanstveno remiksovao Bouvijev dugogodišnji producent i prijatelj Toni Viskonti, a uz Morgenov odabir redosleda muzičke genijalnosti Dejvida Bouvija, film nas ostavlja da se zapitamo da li je Bouvi, nekako, nemoguće, isplanirao svaki korak u svojoj pedesetogodišnjoj muzičkoj odiseji od samoga starta.
Najzad, pomenuvši brata kao okidač za ulazak u svet umetnosti, a brak kao umetnički čin, reditelj takođe ne pokušava ni da uokviri film kao uvod u smrt Dejvid Bouvija, čime ne samo da stvara tako efikasan portret umetnika već nas i podseća da Starman nikada nije ni prestao da živi.
februar, 2023.
