piše i fotografiše: Nevena Stajković
U Muzeju 21. oktobar, 11. septembra otvorena je izložba koja nosi naziv Lubarda – jedna priča povodom pola veka od smrti ovog velikana jugoslovenskog slikarstva. Izložba je koncipirana tako da se jedan deo postavke nalazi u pomenutom muzeju, dok publika drugi deo može pogledati u Umetničkoj galeriji Narodnog muzeja Šumadije. Izložba je proistekla iz saradnje Medija centra Odbrana Ministarstva odbrane Republike Srbije, Kuće legata, Muzeja Jugoslavije i Muzeja 21. oktobar, a sa idejom da se povežu važne ustanove koje baštine vrednu umetničku kolekciju Petra Lubarde.
U Umetničkoj galeriji Narodnog muzeja Šumadije smeštena su Lubardina rana ostvarenja, kao što su Selo Ljubotinj, na kojem je predstavljen crnogorski predeo; Kikiridžija, autentičan portret čoveka sa korpom, pretpostavljamo, punom kikirikija i Maslinik – dela koja pripadaju periodu Lubardinog ranog stvaralaštva. Tu su kompozicije nastale pedesetih, šezdesetih i sedamdesetih godina 20. veka, među kojima su se našle Motiv sa Save (ili Sunce nad Savom), Napušteni brod (ili Savski motivi II), Aquarius i Rađanje jezera. Veoma je interesantno uporediti slike Selo Ljubotinj (1933) i Predeo (1959) jer imaju sličnu tematiku, ali se veoma razlikuju, utoliko što je prva naslikana u realističkom maniru, dok potonja otkriva Lubardin ekspresionistički stil, po kojem ga danas nepogrešivo prepoznajemo.
Zanimljiva je priča kako nastaje slika Narovi iz 1957. godine. Naime, Lubardina supruga, Vera, primetila je da slikarev kolega Milo Milunović dobro zarađuje slikajući slične motive, te ga je podstakla da naslika narove, čime se još jednom dokazuje da je žena stub kuće.
Slikara duboko pogađa stradanje nedužnih Kragujevčana i Kragujevčanki u jesen 1941. godine zato što je i sam tom prilikom bio zatočen u ovom gradu, a zatim deportovan u logore u Nemačkoj i Italiji. Sredinom 1970. izlaže dvadeset sedam slika posvećenih kragujevačkom stradanju i poklanja ih galeriji budućeg spomen-muzeja. Upravo taj spomen-muzej je današnji Muzej 21. oktobar, gde imamo priliku da vidimo prepoznatljiva Lubardina dela Noć uoči tragedije, Sejači smrti i Dosta krvi, dosta ubijanja.
Pored dela vezanih za oktobarsko stradanje, u Muzeju se nalaze i slika Putovanje kroz noć, predstava crnog konja koji trči kroz tamu dočaranu upečatljivim ljubičastim tonom. Delo je puno emotivnog naboja i predstavlja metaforu za unutrašnje traganje, borbu ili čak sudbinsko kretanje kroz neizvesnost života. Slika Karađorđe prikazuje prepoznatljivu figuru sa sabljom na volu, u dramatičkoj sceni borbe, nad kojom se nadvijaju ustanička krv i vile; Car Trajan (Iz starih legendi) je interesantna kompozicija jarkih boja koja se poziva na mit o Trajanovim kozjim ušima, čestu temu u narodnim pričama. Kada je slika Prometej u pitanju, Lubarda koristi tamne i teške tonove, prukazujući energičan pokret titana u borbi sa bogovima. Ove i mnoge druge izložene slike svedoče o Lubardinoj vezanosti za istoriju, mit i legendu našeg, ali i drugih evropskih naroda.
Jeste li znali da je slikar 1963. godine tri i po meseca boravio u Indiji, gde je izlagao u više gradova, što uključuje galeriju Azad Bavan i Indijsku nacionalnu galeriju u Nju Delhiju, koja otkupljuje čak četiri njegova platna, čineći ga prvim evropskim slikarom čiji su radovi izloženi u ovom muzeju, te u Indiji uopšte?
Sveobuhvatna izložba Lubarda – Jedna priča otvorena je do 15. oktobra u Muzeju 21. oktobar i Umetničkoj galeriji Narodnog muzeja Šumadije, te ohrabrujemo sve ljude iz Kragujevca i okoline da je posete i steknu uvid u delo Petra Lubarde, doajena srpskog, odnosno jugoslovenskog, slikarstva.
oktobar, 2024.
