piše i fotografiše: Nevena Stajković
U podnožju Ramske tvrđave, u gotovo nepregledno veliki Dunav ulivaju se četiri planinske reke – sa Karpata dolaze Karaš i Nera, dok sa Balkana i Homolja stižu Velika Morava i Mlava – čineći ga širokim čak 4 km. Ramska tvrđava nalazi se na desnoj obali Dunava, između Kostolca i Velikog Gradišta.
Područje Ramske tvrđave, kroz vekove, ugostilo je mnoge narode – od praistorijskih ratara do keltskih ratnika, od rimskih legionara, do turskih spahija, od austrijskih graničara do nas danas. Najstarije prisustvo čoveka na ovom prostoru datira u vreme takozvane kostolačke kulture ranog bakarnog doba, oko 3000 godina pre nove ere. U blizini tvrđave koju će 1483. godine sagraditi Bajazit II na ostacima antičko-vizantijskog objekta, nalazila se Lederata, rimski vojni logor, u vreme Trajanovih osvajanja Dakije početkom 2. veka naše ere. Tvrđava je u narednim stolećima imala veoma važnu odbrambenu ulogu na dunavskom limesu, jer je predstavljala osmatračnicu odakle je kontrolisan vodeni put i neprijatelj koji je mogao doći sa severa, iz Banata, te sa istoka, iz Rumunije.
Veruje se da je tvrđava dobila ime po staroj keltskoj reči hram, što i danas, kod nas, znači važno i bitno svetilište. Neki pak misle da naziv potiče od reči ihram, turskog naziva za prostirku za molitvu, jer se veruje da je Bajazit II, zaspavši na svojoj prostirci i probudivši se preporođen, naredio da se na tom mestu sagradi tvrđava.
Utvrđenje, osnove nepravilnog petougla, bilo je bezmalo neosvojivo jer poseduje 36 topovskih otvora 360 stepeni ukrug (dok Kalemegdan, na primer, koji je znatno veći, ima 24). Vrlo retka u srednjovekovnoj vojnoj arhitekturi jeste pojava da se u utvrđenje ulazi kroz donžon, glavnu, odbrambenu kulu, koja ima prizemlje, dva sprata i dve platforme oivičene zupcima. Pored donžona, tu su još četiri kule, uglavnom iste konstrukcije, istog odbrambenog sklopa, a svaka od njih ima prizemlje, dva sprata i platformu takođe oivičenu zupcima. Na nivou svake etaže su mesta za po 3 topa. Interesantno je naglasiti da su u kulama živeli vojnici, pa tako na svakom od tih spratova postoji kamin sa odvojenim odžakom.
U unutrašnjosti tvrđave nalazi se impozantan kružni objekat. Prvi nivo tog objekta, najstariji, integralni, nema nikakav ulaz, nikakve otvore, a na podu tog objekta su pronađeni ostaci jednog uništenog, nepotpunog skeleta. Smatra se da je to grobnica, odnosno mauzolej rimskog vojskovođe Klaudija. Na steni neposredno ispod tvrđave postoji natpis koji je uklesao stegonoša Sedme Klaudijeve legije, Gajus Licinijus Rufinus kao zavet Jupiteru, što svedoči da je ova litica iznad reke već u antičko doba bila znamenito mesto.
Četrdesetak godina nakon izgradnje, tvrđava gubi na značaju jer su 1512. Turci prodrli u Banat, te ona više nije utvrđenje od strateškog značaja. Međutim, nakon neuspešnog opsedanja Beča 1683. i povlačenja turske vojske ka jugu Banata, ponovo postaje važan bastion odbrane od austrougarske vojske. U Austrijsko-turskim ratovima, tokom 18. veka, tvrđava je ponovo značajno strateško uporište, a jedno od većih oštećenja pretrpela je 1788. godine – u periodu Kočine krajine, zbog eksplozije municije. Od polovne 19. veka, kada se Turci povlače sa naših prostora, tvrđava biva zapuštena, a u Prvom svetskom ratu, prilikom austrijskih i nemačkih napada, oštećene su glavne zidine i spoljašnji bedem koji opasuje tvrđavu.
Obnova i rekonstrukcija ovog kulturnog dobra završena je 2019. godine i sada ono figurira kao zanimljiva turistička destinacija. Poseban doživljaj predstavlja linijski skelski prelaz Ram – Banatska Palanka, kojim se od Rama stiže u Deliblatsku peščaru, gde se izlet može nastaviti šetnjom po prirodi, kroz jedno od prebivališta za mnoge retke i specifične vrste flore i faune.
maj, 2026.
