Oslobađanje festival broj 5 i Traveleri

Početkom jula (7. 7 – 9. 7. 2017. godine) na Zabrežju pored Obrenovca održaće se peti po redu festival Oslobađanje. Festival Oslobađanje, između ostalih, ističe jedan od ciljeva, koji smo formulisali kao: „Pomirenje levih i desnih, istočnih i zapadnih, i čoveka i prirode”, koji govori o prirodi festivala i želji autora da istaknu značaj pozitivne komunikacije između ljudi različitih opredeljenja, shvatanja i mišljenja, a koji svake godine dožive nova, pozitivna iskustva i uživaju u muzičkom i vizuelnom programu festivala. Do sada smo na festivalu okupili i ugostili više desetina savremenih vizuelnih umetnika, muzičara, kustosa, kao i institucija kulture iz Srbije i Evrope, poput Leonardiano Museo iz Italije, Muzeja Macura iz Novih Banovaca, Narodnog Muzeja Aranđelovac, Austrijskog kulturnog foruma i drugih. Od 2014. godine festival je zadobio podršku i preporuku prof. dr Irine Subotić, koja se posebno osvrnula na značaj negovanja i istraživanja nasleđa avangardne umetničke grupe Treveleri.

Oslobađanje ove godine počinje 7. jula. u Maloj sali Doma kulture Studentski grad na Novom Beogradu, otvaranjem izložbe o Trevelerima, ili Grupi idiota, kako su sebe nazivali, koji su tema istraživanja našeg tima, kao i samog festivala i umetnika koji će na njemu učestvovati. Izložba će sadržati eksponate stalne postavke KC Perila (ul. Savska 192A, Zabrežje). Nakon svečanog otvaranja izložbe i festivala, počinje zvanični program edukativnog karaktera, jazz masterclass, koji će voditi Vladimir Kostadinović, poznati austrijski i srpski umetnik – džez bubnjar, čije učešće na festivalu je podržao Austrijski kulturni forum.

Ove godine, prvi put organizujemo jazz masterclass, a pozvani su svi studenti Fakulteta muzičkih umetnosti, učenici srednjh muzičkih škola, kao i svi zainteresovani džez muzičari uz obavezno prijavljivanje zainteresovanih polaznika na mail: oslobadjanje@gmail.com.

Treveleri su bili dadaističko-zenitistička umetnička grupa, skupina mladih umetnika osnovana u Zagrebu 1922. godine, koja je bila inspirisana avangardnim časopisom Zenit i istoimenim pokretom osnivača i značajnog jugoslovenskog umetnika, Ljubomira Micića. Kao umetnička grupa, Treveleri, njihovi radovi, performansi i predstave, pripadaju korpusu istorijskih avangardi jugoslovenskog umetničkog prostora. Dospeli su u fokus javnosti i interesovanja već 1922. godine u tadašnjoj Gimnaziji, a današnjem Muzeju Mimara u Zagrebu, kada su održali radikalno provokativnu predstavu I oni će doći zbog koje su proterani iz Zagreba i prešli u Beograd.

Predstava I oni će doći značajna je zbog konstruktivističkog pristupa izvedbi i crteža kostima koje je uradio Josip Sajsl (Josip Seissel, poznatiji kao Jo Klek), a možemo je postaviti u liniju sličnih avangardnih predstava, poput Pobede nad Suncem, u kojoj je kostimografiju i scenografiju uradio Kazimir Maljevič. U predstavi je kao muzička podloga korišćena džez muzika, te je to jedan od razloga zašto je džez jedna od tema Oslobađanje festivala. Ove godine organizatori festivala ostvarili su saradnju sa Brodac – nezavisnom galerijom iz Sarajeva, koju predvodi Mak Hubjer. Zajednička ideja je novo povezivanje zemalja i gradova koji su nekada bili na pruzi Zabrežje–Sarajevo–Dubrovnik. Poveznica i inspiracija je Miloš Somborski, član grupe Treveleri, sin prve zabreške učiteljice Julke Vićentijević. Pored Miloša Somborskog, grupu Treveleri su činili: Jo Klek, Dragutin Herjanić, Vlado Pilar, Zvonimir Megler, Miha Šon, Dušan Plavšić, Višnja Kranjčević i Čedomil Plavšić.

Miloš Somborski je po majci sa Zabrežja, školovao se u Zagrebu, dok je u Sarajevu bio dekan Arhitektonskog fakulteta. Bio je direktor Urbanističkog zavoda Beograda i autor Generalnog urbanističkog plana Beograda 1950–1972. Preminuo je u Dubrovniku, gde je živeo i posedovao jednu od značajnijih palača: Sabo–Đorđević, u kojoj se desio istorijski poslednji sastanak dubrovačke vlastele 18. januara 1814. godine. Miloš je želeo da u njegovoj dubrovačkoj palači bude smešteno novo stecište avangardista, što mu, na žalost, nije pošlo za rukom zbog bolesti od koje je patio. Od ove velike ideje i planova, ostalo je sačuvano nekoliko slika Jo Kleka, koje su bile na zidovima u Miloševoj vili u Dubrovniku, a danas se nalaze u Narodnom muzeju u Beogradu.

Svi brojevi avangardnog časopisa Zenit su zaštićeni kao materijalno kulturno dobro u UNESKO-u, digitalizovani su kao kulturna baštine Srbije, a Kulturni Centar Perilo i festival Oslobađanje neguju autentičnu vezu između naše zemlje i kulturne baštine, sa željom da se poveže sa važnim mestima i začetkom pokreta u Zagrebu. Pokreti istorijskih avangardi i zaostavština grupe Treveleri, čine temelj i inspiraciju svim nezavisnim umetnicima koji učestvuju na festivalu Oslobađanje, koji svojim stvaralaštvom otvaraju nove prostore i vizije slobode i oslobađanja svim posetiocima festivala.

Želja svih nas koji se, na različite načine, bavimo kulturom i umetnošću u okviru KC Perilo, kao i istraživanjem istorijskog značaja mesta  Zabrežja, jeste da edukujemo posetioce svih uzrasta, da ih uputimo u kulturnu i istorijsku baštinu kako na lokalnom, tako i nacionalnom nivou. Pored ovoga, cilj nam je da što vise ljudi poseti festivalske programe, kroz koje će doživeti „otključavanje i oslobađanje”, za šta je preduslov da za sobom ostave nacionalne, religijske i sve druge vrste podela, da zaborave sve probleme i svakodnevne teskobe, kako bi  doživeli oslobađanje kroz sinergiju umetnosti i prorode u predivnom okruženju na obali Save.

Ljubomir Micić je jednom rekao: „Slobodno misliti je osnovni preduslov kulture.” Rekao je i: „Dole evropski đonovi, dole srpski opanak, živeli balkanski bosi tabani.” Bosim tabanima zabreški pesak pored Save svakako prija.

Više o festivalu i njegovom programu pogledajte na sajtu.

pišu: Marija Vuković Biserko i Milan Katić

jul, 2017.