piše i fotografiše: Mina Marković
Za generacije koje su odrastale tokom sedamdesetih i osamdesetih godina 20. veka, kao i za sve ljubitelje stripa, Muzej Jugoslavije u saradnji sa kompanijom Lucca Crea, Italijanskim institutom za kulturu u Beogradu i uz podršku Ambasade Italije u Beogradu, predstavlja vrlo informativnu i zanimljivu izložbu posvećenu italijanskom stripu, njegovoj istoriji i razvoju, istovremeno ukazujući na bliske veze koje italijanska strip kultura ima sa našim prostorima. Čuveni Veliki Blek (poznat i kao Blek Stena), Dilan Dog, Alan Ford i Korto Malteze samo su neki od poznatih strip junaka sa kojima će se publika susresti. Izložba pruža priliku da se posetioci podsete omiljenih likova, da saznaju nešto novo o njima, ali i o radu njihovih autora.
U središtu muzejskog prostora se nalazi deo izložbe koji budi snažan osećaj nostalgije i koji će posebno biti zanimljiv posetiocima koji se ranije nisu dovoljno susretali sa strip kulturom. Ovaj deo izložbe donosi upečatljive informacije, kao i jedinstvene primere stripova u najpopularnijim formatima, kao što su kaiš i džepni stripovi. Format kaiša je uveden 1948. godine u okviru izdanja Albi di Topolino izdavača Arnolda Mondadorija, po uzoru na američke novinske stripove. Ovaj format je s vremenom stekao veliku popularnost i doveo do nastanka brojnih serijala, među kojima se posebno ističu Veliki Blek i serijal Kapetan Miki. Ovi junaci su mnogim ljubiteljima stripa ostali omiljeni i do danas, kako u Italiji, tako i u Srbiji, a domaći autori, poput Baneta Keraca, nastavili su da crtaju njihove avanture. Publika ima priliku da vidi pimere džepnih izdanja serijala Veliki blek iz 1957. godine, kao i jubilejsko kolor izdanje povodom 70 godina postojanja ovog stripa, koje donosi prve avanture junaka u obnovljenom i originalnom formatu kaiša.
Stripovi su dugo smatrani neprimerenim za obrazovanje, zbog čega su se često čitali krišom, i sakrivali u džepovima ili među školskim sveskama. Upravo iz tog razloga u Italiji nastaje format manjih, džepnih izdanja koji je takođe omogućio veći broj stranica po nižoj ceni. Prvi takav strip koji je prešao iz novinskog u džepni format je bio Topolino (1949) koji je doneo izuzetan komercijalni uspeh. Ubrzo su usledila i mnoga druga džepna izdanja poznatih serijala, poput pomenutog Kapetana Mikija, Velikog Bleka i Diabolika a posebno mesto zauzima Alan Ford koji je u Jugoslaviji stekao izuzetnu popularnost. Uspeh ovog serijala se na našim prostorima u najvećoj meri pripisuje Nenadu Briksiju, njegovom talentu i specifičnom humoru kojim je radio adaptacije i prevode ovog kultnog stripa. Zanimljivost je da je i sam tvorac Alana Forda, Maks Bunker, izjavio kako mu je žao što nikada nije imao priliku da upozna Briksija, naglašavajući kako mu je posebno zahvalan jer je Briksi svojim prevodima uspeo da prenese ne samo dijaloge, već i duh i humor njegovih priča.
Izložba nam donosi i zanimljivu priču o četiri intelektualaca i prijatelja: Umbertu Eku, Klaudiju Bertijeriju, Romanu Kaliciju i Luisu Gaski, koji su se 1964. godine okupili u jednom baru u Bordigeri sa inicijativom koja će trajno promeniti status strip kulture. Već sledeće godine je osnovan prvi Međunarodni sajam stripova Lucca Comics & Games, koji se od 1966. godine održava u Luki i postaje jedan od najznačajnijih festivala posvećenih stripu i popularnoj kulturi. Zahvaljujući njima i njihovom radu, strip više nije samo vid zabave, već postaje priznato polje umetnosti i kulture. U svetu stripa počinju da nastaju složenije i ozbiljnije priče namenjene starijoj publici. Istovremeno se razvija kritika i teorija stripa, osnivaju se časopisi poput Linusa, koji se na kioscima pojavljuje 1965. godine, a mnogi autori i ljubitelji stripa širom sveta postaju sve umreženiji, okupljajući se i razmenjujući ideje na različitim strip manifestacijama.
Na izložbi se, pored fotografija istaknutih ličnosti svetske strip scene i naslovnih strana strip časopisa, može videti i glavna nagrada manifestacije Lucca Comics & Games, koja odaje priznanje najznačajnijim dostignućima u svetskom stripu. Glavna nagrada, u vidu malog trofeja, predstavlja Yellow Kid, čuvenog lika iz stripa Ričarda Feltona Outkolta. Ova nagrada simbolizuje poštovanje tradicije i velikih majstora, kao i priznanje savremenim autorima kojima se predaje štafeta stvaralaštva.
Odmah pored ulaza u izložbeni prostor nalazi se celina pod naslovom GENERACIJE U ITALIJI I SRBIJI, koja nam kroz pažljivo odabranu selekciju otkriva tri istaknuta srpska i tri italijanska umetnika i predstavnika strip scene, sa po četiri vizuelna primera svakog autora. Ovaj izbor osmišljen je sa ciljem da se prikaže bogatstvo i raznolikost strip scene u Srbiji i Italiji. Među srpskim autorima izabrani su umetnici koji se stilski i žanrovski međusobno razlikuju, ali su svi snažno povezani sa italijanskom strip scenom. Jedan od najznačajnijih predstavnika beogradskog kruga je Sergej Solovjev, koji se na srpskoj sceni istakao kroz izuzetne table koje često deluju kao samostalne slike, snažnu i bogatu vizuelnu izražajnost, naglašenu estetiku i epski i avanturistički ton. Svoja dela je objavljivao u jugoslovenskim časopisima kao što su Mika Miš,
Mikijevo carstvo i Politikin zabavnik, kao i u italijanskim listovima L’Avventuroso i Lo
Scolaro.
Drugi umetnik koji je predstavljen na ovoj izložbi, a ujedno i najpopularniji srpski strip autor, jeste Branislav Bane Kerac. Šarajući kroz žanrove od avanturističkih, detektivskih priča i vesterna, pa do naučne fantastike, crtao je svima poznate junake poput Tarzana, Zagora i Fantoma. Najpoznatiji je po radu na strip serijalu Veliki Blek, koji je, zahvaljujući svom dugokosom plavokosom heroju, stekao ogromnu popularnost među čitaocima. Njegov stil je dinamičan i energičan, jasno pripoveda i vizualizuje radnje.
U izložbu je uključen i savremeni strip umetnik Saša Rakezić, poznatiji pod pseudonimom Aleksandar Zograf. U svetu stripa je aktivan od osamdesetih godina, a njegov rad predstavlja spoj autobiografskih elemenata, imaginacije (često zasnovane na snovima i umetnikovim ličnim unutrašnjim stanjima) i istorijskog pamćenja, budući da je veliki ljubitelj istorije i arheologije. U njegovom opusu se posebno izdvajaju radovi nastali tokom NATO bombardovanja 1999. godine, kao što je Regards from Serbia, koji snažno svedoči o svakodnevnom životu tokom rata.
Za predstavljanje italijanske strip scene izabrani su savremeni autori mlađe generacije, koji se na međunarodnoj sceni ističu pre svega talentom, a onda i mnogim inovativnim pristupima. Na izložbi se mogu videti vizuelni primeri stranica stripova poznatih savremenih autora kao što su: Đuzepe Palumbo, koji se proslavio likom Ramara, ali i strip serijalom Diabolik. Njegov stil kombinuje mračne elemente sa ironijom i snažnim osećajem za naraciju. Sarađivao je sa velikim izdavačima poput Sergio Bonelli Editore i radio na poznatim naslovima kao što je Martin Mystère i Il Confine.
Tu je i Serđo Algocino koji se bavi različitim formama – od grafičkih romana do popularnih strip serijala, među kojima je Dylan Dog. U njegovom radu se uočava preplitanje različitih tema i stilova, kao i otvorenost ka eksperimentisanju. Kao i Palumbo, sarađivao je sa izdavačima Sergio Bonelli Editore i Panini Comics. Značajna je i njegova saradnja sa The Walt Disney Company, za koju je realizovao dva strip/ilustratorska izdanja inspirisana filmom Turning Red, i jedno posvećeno filmu Inside Out 2.
Među značajnim savremenim autorkama stripa, čiji su radovi predstavljeni na izložbi kroz vizuelne primere poput La realtà del fumetto, Come Vite Distanti i Jubilee Street, ističe se Gracia La Padula, ilustratorka i strip autorka prepoznatljivog likovnog izraza. Njeni radovi su ispunjeni emocijom i vizuelnom poetičnošću, a često objedinjuju strip i ilustraciju u jedinstvenu celinu.
Izložba ne bi bila potpuna bez osvrta na razvoj strip magazina i njihovu ulogu u oblikovanju popularne kulture. U tridesetim godinama 20. veka pojavljuju se prvi strip magazini, poput L’avventuroso, u kojima se pojavljuju poznati američki junaci kao što su Fleš Gordon i Mandrak. Istovremeno, Italija postaje jedno od ključnih središta Diznijevog stripa u momentu kada izdavač Arnoldo Mondadori 1935. godine preuzima časopis Topolino i sklapa dugogodišnji ugovor sa Voltom Diznijem. U ovom delu je izložena i fotografija na kojoj su zajedno Arnoldo Mondadori, Volt Dizni i njegov brat Roj. Već od 1949. godine, kada ovaj časopis prelazi na džepni format, dostiže milionske tiraže i razvija prepoznatljivu italijansku Diznijevu školu, čiji su stripovi objavljivani širom sveta.
Na jugoslovenskom prostoru posebno mesto zauzima časopis Politikin zabavnik, koji je spojio edukaciju, zabavu i strip i brzo stekao veliku popularnost koja traje do danas. Prvi broj je izašao 1939. godine i za samo tri dana je prodat čak u 120 000 primeraka. Zahvaljujući urednicima poput Dušana Dude Timotijevića, koji je zaslužan za uvođenje termina strip u srpski jezik, mnogi Diznijevi junaci dobili su svoja lokalizovana imena, pa su nam tako najpoznatiji Miki Maus, Paja Patak i Šilja. Pored njih, Politikin zabavnik je objavljivao i stripove kao što su Fleš Gordon, Koko Bil, Džim iz džungle, Asteriks, Doživljaji male Ane, Tintin i mnoge druge.
Nakon prekida tokom rata, časopis je obnovljen 1952. godine, a od 1968. prelazi sa novinskog u magazinski format u boji koji je zadržao do danas. U ovom delu izložbe publika će imati priliku da vidi kako su to izgledala neka od najstarijih izdanja Politikinog zabavnika i upozna se sa njegovim razvojem kroz vreme.
Izložba STRIP MADE IN ITALY – Generacije nalazi se u glavnom izložbenom prostoru Muzeja Jugoslavije, na spratu Muzeja 25. maj. Ovaj prostor, ispunjen šarenim ilustracijama i zanimljivim pričama o istoriji i kulturi italijanskog stripa, njegovom razvoju i popularnosti na našim prostorima, možete posetiti do 30. juna 2026. godine.
maj, 2026.
