piše: MoonQueen
Da li znate ko je bila prva žena koja je u Italiji objavila knjigu poezije? Bila je to Vitorija Kolona, markiza Peskare, plemkinja, intelektualka i pesnikinja koja je živela u prvoj polovini 16. veka, a koja je ostala upamćena i zbog svog dugogodišnjeg prisnog prijateljstva sa Mikelanđelom. Kao i mnoge žene iz visokog staleža u periodu koji danas nazivamo zrelom renesansom, Vitorija Kolona je školovana u duhu humanističkih studija zahvaljujući čemu je stekla široko znanje i ovladala mnogim veštinama. Jedna od njih bila je i pesništvo, pa već krajem prve decenije 16. veka njena rana poetska dela počinju da privlače pažnju, da bi uskoro ona postala jedna od omiljenih pesnikinja na italijanskom govornom području. Delovala je u okviru intelektualnog kruga Iskije i Napulja, okupljenog oko još jedne moćne žene tog doba, Konstance d’Avalos, tetke njenog muža Fernanda Frančeska d’Avalosa.
Ako je u visokim plemićkim krugovima postojao makar i privid dobrog braka, uprkos tome što je sklopljen iz koristi, bio je to brak Vitorije i njenog muža. Verena za markiza Peskare još kao devojčica od svega pet godina, Vitorija je tokom života svoj intelekt, obrazovanje i diplomatsku taktičnost koristila kako bi podržala i usmerila muža. Upravo je ona savetovala Frančeska da odbije krunu Napulja koja mu je nuđena u zamenu za izdaju domovine i savezništvo sa Francuskom. Kada je 1511. godine u ratu sa Francuskom Frančesko zarobljen, supružnici su razmenjivali pisma pisana u prozi i stihu. Od Vitorijinih pesama posvećenih mužu sačuvana je samo jedna, a slika žene koja žali za odsutnim ljubavnikom, preuzeta iz nasleđa Ovidijeve poezije, ostaće jedan od karakterističnih motiva njenog stvaralaštva. Nakon suprugove smrti 1525. godine Vitorija se povukla u samostan i postala monahinja Reda Svete Klare. Pretpostavlja se da je ovim činom izbegla novu političku udaju.
Narednih dvadeset godina Vitorija Kolona provela je kao monahinja, ali joj život nije bio lišen uspeha i avantura, što bismo možda pomislili. Kao visoko obrazovana žena plemićkog statusa imala je prilike da putuje duž Apeninskog poluostrva i sklapa poznanstva sa uticajnim ljudima crkvenog i političkog vrha, kao što su Pjetro Bembo, Baldazare Kastiljone, Margarita od Navare i drugi. Godine 1532. njen rođak, kardinal Pompeo Kolona, posvetio joj je delo Apologia mulierum (Rasprava o ženama), kojim je izneo stav da bi ženama trebalo dozvoliti da rade na javnim funkcijama i učestvuju u javnom i političkom životu.
Dve godine kasnije, u Rimu, Vitorija upoznaje Mikelanđela sa kojim razvija prijateljstvo. Razmenjivali su mišljenja i pesme, a umetnik je uradio i njen portret u crtežu koji je verovatno najpribližniji stvarnom izgledu velike pesnikinje.
Godine 1538. štamparija u Parmi prvi put je objavila njenu zbirku poezije koja će tokom narednih devet godina doživeti još čitavih dvanaest izdanja. Život i delo Vitorije Kolone prate i nešto kontroverzniji događaji – u svojim spisima plemkinja se zalagala za reorganizaciju vere (imala je ideje slične Luterovim i Kalvinovim), zbog čega se našla pod budnim okom italijanske inkvizicije. Ovaj dokument, dosije sa njenim imenom koji je inkvizicija otvorila sredinom 16. veka, otkriven je tek osamdesetih godina 20. veka.
Interesantan život Vitorije Kolone navodi nas da se zapitamo – kako je ta moćna i pametna žena izgledala? Mi smo za decembarsku Sliku meseca odabrali njen portret koji je 1861. godine (dakle, puna tri veka nakon njene smrti) naslikao francuski slikar Žil Žozef Lefevr. Ovakav prikaz pesnikinje, u stvari, nije blizak realnosti. Lefevr se kao i mnogi umetnici 19. veka odaljava od istorijske tačnosti ne bi li u prvi plan istakao vrline svog doba, čime se značaj pesnikinje i njenog dela ne umanjuje već, naprotiv, ističe i proslavlja.
Verovatno prve stvari koje primećujemo kada pogledamo Lefevrovu sliku jestu raskošna plemićka haljina i duga, podjednako raskošna kosa koja se rasipa duž pesnikinjinih ramena i grudi. Ovako prikazan slap kose, slobodan i nesputan, u vremenu kada je Vitorija živela nisu smele da nose ni seljanke, a kamoli plemkinje. Puštena ženska kosa u javnom prostoru, posebno na portretu koji bi osobu trebalo da predstavlja i nakon njene smrti, bila je nezamisliva i kosila se sa pravilima lepog ponašanja, odevanja i prezentovanja dama. Ako uporedimo Vitorijin portret iz 1520. godine, koji je za vreme pesnikinjinog života uradio slikar Sebastiano del Piombo, vidimo kako je njena frizura zaista izgledala – kosa je sklonjena sa lica i njen veći deo je pokriven. Videti puštenu kosu žene bilo je pravo rezervisano za njenog muža, zbog čega tokom 19. veka ona i postaje ideal kojim slikari prikazuju slobodne i/ili imaginarne žene – boginje, vile, sirene, umetnice.
Lefevr odlučuje i da Vitoriju Kolonu prikaže kao mladu ženu privlačnog lika, ali tužnih, melanholičnih očiju. Ideja lepote tela, obasjanog iznutra lepotom duha, očigledna je na slici, pa ipak, iako joj daje lep lik i senzualnu frizuru, slikar ne dovodi u pitanje njeno dostojanstvo i intelekt. Vitorija je bila jedna od mnogih plemkinja koje su se tokom duge i burne istorije Evrope popele na neki od njenih tronova, ali je u isto vreme bila jedna od nekoliko žena koja se mogla pohvaliti prijateljstvom i razmenom ideja sa najvećim umetnicima renesanse, čije je ime ostalo upamćeno zahvaljujući umnom radu. Melanholični pogled o tome i govori, on je tipičan znak intelektualaca, često korišćen prilikom portretisanja umnih ljudi. Tokom 19. veka koji je u gotovo svim evropskim državama obeležilo stvaranja i proslavljanje takozvanih heroja pera (pesnika, naučnika, filozofa) zamišljen pogled portretisanog ukazuje na dubinu njegovog duha i znanja.
Uporedimo li slike Sebastijana del Piomba i Žila Žozefa Lefevra, primetićemo da renesansni slikar pesnikinju prikazuje za radnim stolom i otvorenom knjigom na čiji tekst ona pokazuje, dok je ovaj tipičan predmet, simbol profesije pesnika i intelektualaca, na Lefevrovom portretu izostao. Običaj da se ljudi pera portretišu sa knjigom nije izašao iz mode u trenutku kada francuski slikar stvara svoju viziju Vitorije Kolone, no on ipak bira da joj umesto knjige da drugi simbol pesništva – pozlaćeni lovorov venac. Lovorike kojima su se u antici krunisali pobednici Olimpijskih igara i veliki pesnici ostale su simbol posebnih dostugnuća pojedinca, uspeha zaslužnog da se večno pamti, i kao takve pojavljivaće se u evropskom slikarstvu tokom dugog niza vekova.
Zanimljiva je pak pozicija iz koje Lefevr posmatra Vitoriju, a to je upravo pozicija njegovog doba, 19. veka iz koje on pravi superiorni osvrt na prošlost. Dok Sebastiano del Piombo stvara portret savremenice, žene čijoj se poeziji divi cela Italija, Lefevr tom dostignuću dodaje još tri stotine godina divljenja, tri veka tokom kojih su ime Vitorije Kolone i njene reči ostale upamćene i vredne divljenja. Znajući da je pesnikinja već odavno ušla u panteon slavnih, francuski slikar kruniše je lovorom i nad njenim skladnim, dostojanstvenim likom piše Divae Vittoria Colonna – Božanska (obožavana) Vitorija Kolona.
decembar, 2023.
