piše: MoonQueen
U julskom broju pričali smo o političkim i socijalnim promenama koje su tokom 19. veka dovele do jačanja kulta Jovanke Orleanke i njegovog širenja van granica Francuske na druge evropske države. Pomenuli smo da su književna i likovna dela imala velikog uticaja na snaženje ovog kulta, kao i da se slika ove heroine u vizuelnoj kulturi i umetnosti s vremenom menjala. Od smerne hrišćanske device posvećene molitvi, kako je uglavnom prikazivana tokom prethodnih vekova, do gotovo androgene junakinje u punoj ratnoj opremi krajem 19. veka, lik Jovanke Orleanke doživeo je mnoge izmene. Ovo su neki od najčešćih scenarija i načina na koje su je francuski i evropski umetnici predstavljali tokom dugog 19. veka:Dete francuske zemlje
DETE FRANCUSKE ZEMLJE
Na određenom broju slika Jovanka Orleanka je predstavljana kao seljanka, u radovima u polju ili oko kuće, i u pitanju je bila namerno stvarana veza između devojke i zemlje u bukvalnom smislu. Zemlja, priroda i vegetacija kojima je Jovanka Orleanka bila okružena tokom odrastanja podigle su je i vaspitale, čime se podvlači ideja da je ona zaista dete francuske zemlje i francuskog tla. Dobar primer ovakve prakse je slika Žila Bestijena Lepaža na kojoj je najviše pažnje posvećeno prikazu bujne vegetacije i skromnog života na selu.
VIZIJA ANĐELA
Legenda kaže da je trinaestogodišnja Jovanka Orleanka, nepismena pastirica iz sela Domremi u francuskoj oblasti Lorena, dobila viziju dok je obavljala svoje uobičajene dužnosti. Devojci se tokom rada sa nebesa javio anđeo koji joj je poručio da u tom času počinje misija koju joj je namenio bog, a ona se sastoji u pomoći francuskim trupama u ratu protiv engleske vojske. Jovanka pastirica u polju, okružena stadom i sa preslicom u ruci bila je druga česta tema slikara 19. veka. Kao skromnu seljanku koju pohodi nebeska sila otelotvorena u obličju anđela predstavili su je, između ostalih, Fransoa Leon Benuvil, Ežen Tirion i Pedro Ameriko.
U društvu anđela koji joj se obraća sa neba Jovanku Orleanku naslikao je Pol Gogen u svom prepoznatljivom maniru,1889. godine tehnikom freske na drvenoj podlozi.
Preslica koja joj tom prilikom ispada iz ruke doslovna je ilustracija verovanja da je u času primanja vizije pastirica odbacila ručni rad i prihvatila se mača. Takođe, zanimljiva je zamena rodnih uloga koja se dešava na slikama ove tematike – iako bi trebalo da su hrišćanski anđeli bespolna bića, na mnogobrojnim predstavama u istoriji umetnosti na kojima se javljaju muškim herojima pre, u toku ili nakon bitke, androgeni anđeli ipak malo više liče na prelepe žene. U slučaju Jovanke Orleanke, kada se u bitku šalje jedna od najpoznatijih ženskih ratnica evropske istorije, naslikani anđeli mahom dobijaju izgled lepih mladića. Izuzetak je slika poljskog slikara Henrika Sjemijackog na kojoj Jovanka Orleanka pada na kolena pred anđelom devojačkog lica.
NA LOMAČI
Kao i mnoge žene koje tokom srednjeg veka nisu prihvatale da se njihova životna misija završi u okolini ognjišta, i Jovanka Orleanka je proglašena za vešticu i jeretika kada je 1430. godine dospela u ruke neprijatelja. Nakon zatočeništva i suđenja 30. maja 1431. izvedena je na trg u Ruanu i spaljena na lomači pred očima okupljenog naroda. Mučenička smrt devojke koja je izjavila da više ne čuje božje glasove takođe je našla put do mnogobrojnih likovnih umetnika. U zatočeništvu su je, između ostalih, naslikali Pol Delaroš, Žilo San Evr, Hauard Pajl, a u poslednjim trenucima života, na lomači, Herman Stilke, Frederik Teodor Liks i Fransoa Siflar.
PERSONIFIKACIJA NACIJE
Sa pojavom figure Marijane (presonifikacije države u obličju žene) u francuskoj kulturi, prikazi Jovanke Orleanke u ratničkom kostimu postaju sve češći. Devica na konju, kako ju je početkom veka opisao Fridrih Šiler u svojoj drami, sada dobija svoje vizuelne reprezentacije na platnima Žan Ogist Dominika Engra, Žan Žaka Šerera ili Jana Matejka i, poput Marijane, i ona postaje simbol pobede, snage, ratničkog umeća i liderstva države. Skromna devojka iz Orleana nestaje pod punom i raskošnom ratnom opremom sa neretko istaknutim bojama francuskih plemićkih kuća, grbovima i zastavama. Poput trijumfatora, Orleanka ratnica ulazi u srednjovekovni grad praćena vojskom i narodom koji joj se klanja, maše sa prozora ili baca cveće pod noge.
Godine 1874. u Parizu je, u blizni Luvra, podignuta jedna od najmonumentalnijih statua Jovanka Orleanke, urađena u bronzi i potom pozlaćena, čiji je autor skulptor Emanuel Freme, a koju i danas možete videti na istom mestu u gradu.
Kao jedna od najvećih junakinja nacionalne istorije, Jovanka Orleanka dobila je ciklus slika inspirisanih njenim životom u Panteonu, hramu francuske nacije. Autor ciklusa je slikar Žil Ežen Leneve, koji je četiri godine radio na ovim freskama, od 1886. do 1890. godine.
Manje obojena francuskim istorizmom jeste slika engleskog prerafaelita, Dantea Gabrijela Rosetija, koji Jovanku Orleanku ratnicu prikazuje sa mačem u ruci, kako se pod nogama raspetog Hrista zaklinje bogu na vernost i požrtvovanu, časnu borbu za slobodu. Roseti je ne odeva, poput francuskih slikara, u odoru ispunjenu zlatnim ornamentom flor de lija (fleur-de-lis), simbolom francuske krune, ali joj dodaje cvet belog ljiljana, hrišćanskog simbola devičanstva.
BESPOLNA VRLINA
Prikazi Jovanke Orleanke u vojničkoj uniformi krajem 19. veka približavaju se ideji o androgenim herojima, predstavnicima čiste vrline na zemlji, koji su više oteleotvorenje određene ideje ili misli nego ljudi od krvi i mesa. Među najboljim primerima ovakve prakse nalaze se slike Džona Evereta Milea, Harolda Hjuma Pifarda i Alberta Linča. Umetnici koji su stvarali njen lik podstaknuti ovom idejom, i koji su želeli da izbrišu značaj njene polnosti svodeći je na simbol patriotizma, snage, vere i vrline, uglavnom su je prikazivali sa kratkom kosom (današnju paž ili bob frizuru su tokom srednjeg veka nosili muškarci) i u oklopima koji skrivaju svaku naznaku ženskih grudi. Francusku heroinu su na sličan način videli i kostimografi filma iz 1999. godine koji je zaslužan za to što su Jovanku Orleanku na pragu 21. veka mnogi zamišljali sa licem glumice Mile Jovović.
avgust, 2022.
